در مورد کتاب‌های «شما که دیروز مرد بودید!» و «آقای کامل، خانم پارسیل»

دندانه در نوروز سال ۱۳۹۶ یک مسابقهٔ خاطره‌نگاری با نام «دندان‌نگار» برگزار کرد. افراد زیادی در آن شرکت کردند و دندانه نیز بر آن شد که آن را به‌صورت کتابی چاپ کند و حاصل آن دو کتاب «شما که دیروز مرد بودید!» و «آقای کامل، خانم پارسیل» گردید که نوروز ۱۳۹۷ منتشر شد. قبل از انتشار این کتاب، مدیر نشر دندانه، دکتر سیامک شایان‌امین به من نیز پیشنهاد ارسال خاطره را دادند، اما به‌جز خاطره‌های معمول که هر دانشجوی دندان‌پزشکی با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند (و البته در دانشکدهٔ دندان‌پزشکی شهید بهشتی انگار بعضی از این موارد برجسته‌ترند) چیزی به ذهنم نرسید. هر چند که پس از خواندن کتاب، فهمیدم که سطح کلی خاطرات مطرح‌شده در این کتاب (از لحاظ جذابیت) چندان هم بالا نبوده و من هم احتمالن می‌توانستم خاطره‌ای را (تلخ یا شیرین) نقل کنم.

کتاب «شما که دیروز مرد بودید» تعداد ۱۰۴ خاطره و کتاب «آقای کامل، خانم پارسیل» نیز ۱۰۷ خاطره دارد (جمعن ۲۱۱ خاطره). حجم هر دو کتاب مساوی و دقیقن ۱۶۸ صفحه است و این کتاب‌ها با برگهٔ کاهی چاپ شده‌اند. من اوایل از برگهٔ کاهی زیاد خوشم نمی‌آمد، اما بعد از خواندن اولین کتاب با برگ کاهی (که کتاب آخرین انار دنیا از بختیار علی و به زبان اصلی بود) فهمیدم که این برگه‌ها در عین مزایای محیط زیستی‌شان، کم‌تر هم چشم را اذیت می‌کنند و برای خواندن طولانی‌مدت تا حدی مفیدترند. خاطرات بیش‌تر از دندان‌پزشکان است و تعداد کمی خاطره از بیماران و دانشجویان نیز وجود دارد. همان طور که گفتم، خاطرات به‌صورت کلی سطح چندان بالایی ندارند، اما با برخی از خاطرات از ته دل خندیدم (مثل خاطرهٔ ادرارکردن بچه روی لولهٔ آب) و با برخی از خاطرات نیز حقیقتن گرخیدم (از جمله خاطرهٔ به آتش‌کشیدن فانتوم). بعضی از خاطرات نیز چندین بار تکرار شده‌اند؛ از جمله این که بیماران به‌جای عکس رادیوگرافی، عکس پرسنلی با خود آورده‌اند یا این که بیماران برای تزریق دندان‌پزشکی شلوار خود را پایین کشیده‌اند.

کتاب طبق انتظار نثر روانی دارد و می‌توان به‌راحتی آن را خواند. من این دو کتاب را در کم‌تر از ۶ ساعت و در یک روز خواندم و همین نشان‌دهندهٔ سادگی و البته جذابیت این کتاب برای دندان‌پزشکان است. من با این کتاب احساس همذات‌پنداری کردم و از بعضی خاطرات هم مسائلی را آموختم. شاید این کتاب برای دانشجویان سال اول دندان‌پزشکی جذاب نباشد (یاد ترم دوم افتادم کتاب «دکتر داتیس» از دکتر حامد اسماعیلیون را خواندم و چقدر از استفاده از اصطلاحات دندان‌پزشکی ساده‌ای که آن موقع بلد نبودم، بدم آمد). در هر صورت به نظرم این کتاب می‌تواند برای دندان‌پزشکان و دانشجویان دندان‌پزشکی گزینه‌ای مناسب برای پرکردن اوقات تعطیل یا آخر هفته باشد و می‌توان تا مدت‌ها به بعضی از این خاطرات فکر کرد و خندید (و شاید هم در دل گریه کرد).

این کتاب را به‌صورت اینترنتی می‌توان از dandane.org تهیه کرد.

خواندن ادامه مطالب

در مورد رمان «دکتر داتیس»

منتشرشده به‌تاریخ ۱۰ خرداد ۱۳۹۲؛

زمانی که دانشجوی ترم دوم دانشکدهٔ دندان‌پزشکی شهید بهشتی بودم.

 

دکتر داتیس، داستان دندان‌پزشکی است که در تبریز درس خوانده و حالا بعد از کار کردن در شمال، به شهرک ساسنگ نزدیک تهران می‌آید. کل داستان در همین شهرک می‌گذرد، پر از توصیف مریض‌ها و محیط آن شهرک.

کتاب ۷ فصل دارد. اسم فصل‌ها، اسم حوادث طبیعی آشنای دور و برمان است؛ مثل «ابر» و «آفتاب» که اسم فصل اول و دوم کتاب است. از اسم فصل‌ها، می‌شود حوادث مهم فصل را هنگام خواندن حدس زد. حتا می‌شود فهمید که کتاب «ابری» شروع می‌شود، کم‌کم «آفتابی» می‌شود، به تدریج «باران» به «تگرگ» تبدیل می‌شود، بعد هم نوبت «رنگین‌کمان» یا همان عاشق‌شدن دکتر داتیس است و با «برف» و «مهتاب»، کتاب تمام می‌شود. پایانی کاملن مهتابی؛ مثل همان لحظات از بعضی شب‌ها که آدم فقط می‌خواهد ساکت باشد و نمی‌تواند چیزی بگوید.

کتاب پر است از اصطلاحات پزشکی و دندان‌پزشکی. برای خودم هم که ترم دوم دندان‌پزشکی را تمام کرده‌ام، یک وقت‌هایی روی اعصاب بود؛ حالا یک نفر ناآشنا (و نه حتا متنفر از این اصطلاحات) که واویلا. می‌شد بدون این همه اصطلاحات هم همین کتاب را نوشت. گاهی احساس می‌کردم که نویسنده می‌خواهد اطلاعات خودش را به رخ خواننده بکشد. شاید هم نویسنده بی‌تقصیر است و این خصوصیت اخلاقی خود «دکتر داتیس» است؛ همان خصوصیتی که منشی اول دکتر داتیس، خانم عزتی، موقع رفتن به او گفت. شاید دانش‌جوهای ترم ۷ و ۸ به بالای پزشکی و دندان‌پزشکی، مناسب‌ترین گروهی باشند برای خواندن کتاب. بقیه احتمالن لذت چندانی نخواهند برد. البته شاید کتاب برای کسانی هم که در انتخاب رشته بین پزشکی و دندان‌پزشکی به شک افتاده‌اند، مناسب باشد! مثلن همان‌جایی که «دکتر مستوفی» از سختی‌های پزشکی می‌گوید و سر و کله‌زدن مداوم‌اش با مردم.

من کتاب را از راه وبلاگ خود نویسنده شناختم. ظاهرن، «دکتر داتیس»، همان «دکتر حامد اسماعیلیون» است و ما با خود نویسنده طرفیم.
آخر فصل ۶ و کل فصل ۷ را با کمی بغض خواندم. نمی‌دانم، شاید حوادث این چند مدت هم تاثیر داشت روی این بغض، اما به نظرم پایان کتاب، پایان تاثیرگذار و خوبی است.

پ.ن: آدرس وبلاگ نویسنده (که البته دیگر در آن چیزی نمی‌نویسد):
http://83631.persianblog.ir/

خواندن ادامه مطالب

سیصد سال تاریخ دندان مصنوعی به روایت تصویر

منبع

تصاویر از مجموعهٔ Wellcome لندن گرفته شده‌اند.

 

پروتز پارسیل ریخته‌شده با طلا – قرن نوزدهم

 

دست‌دندان ساخته‌شده برای پاشاه ویلیام چهارم – سال ۱۸۲۰

 

دست‌دندان پارسیل ساخته‌شده از عاج شیر دریایی با طرح قلب – قرن ۱۸ام

 

دست‌دندان فوری برای یک زندانی بریتانیایی در جنگ – دههٔ ۱۹۴۰

 

دست‌دندان فک پایین ساخته‌شده از عاج با دندان طبیعی انسان

 

دست‌دندان فک پایین ساخته‌شده از عاج با دندان طبیعی انسان – قرن ۱۹ام

 

دست‌دندان کامل ساخته‌شده با ولکانیت، دندان‌های سرامیکی و فنر

 

دندان طبیعی انسان مایایی با اینلهٔ سنگ یشم سبز – ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ بعد از میلاد

 

دست‌دندان Sir Edmund Burke، ساخته‌شده با عاج – قرن ۱۸ام
خواندن ادامه مطالب

گزارشی از اولین سمپوزیوم دندان‌پزشکی مبتنی بر شواهد در ایران

اولین سمپوزیوم دندان‌پزشکی مبتنی بر شواهد در ایران از تاریخ ۵ تا ۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ در مرکز تحقیقات دهان و دندان دانشکدهٔ دندان‌پزشکی کرمان برگزار شد. در این سمپوزیوم اساتیدی از داخل و خارج از کشور و همچنین از رشته‌های مختلف حضور داشتند و به سخنرانی در زمینهٔ دندان‌پزشکی/پزشکی مبتنی بر شواهد پرداختند. در ادامه گزارشی از سه روز برگزاری این سمپوزیوم را می‌خوانید.

روز اول

کرمان شهری است کویری. این مطلب را به‌وضوح هنگام نزدیک‌شدن به کرمان می‌شد دریافت. در حالی که در اردیبهشت اکثر جاها (یی که تا کنون در خاطرم است) سرسبز هستند، اما هر چه به کرمان نزدیک‌تر می‌شدیم، بقیه رنگ‌ها از بین می‌رفتند و تنها رنگ قهوه‌ای خاک از آن بالا پیدا بود. ساعت ۷ صبح به کرمان رسیدم. هوا چندان گرم نبود. تصورم این بود که سمپوزیوم در دانشکدهٔ دندان‌پزشکی کرمان برگزار می‌شود، اما فهمیدم که مرکز تحقیقات دهان و دندان دقیقن در خود دانشکده نیست و کمی با آن فاصله دارد. به مرکز تحقیقات رفتم و کارت و لوازم دیگر را دریافت کردم.

مراسم تقریبن سر وقت شروع شد، نشانهٔ خوبی که این سمپوزیوم و وقت شرکت‌کنندگان محترم شمرده شده است. بعد از مراسم افتتاحیه و سخنرانی‌های معمول رؤسا، کارگاه اول، یعنی کارگاه مرور سیستماتیک و متاآنالیز توسط دکتر آرمیتا شاه‌اسماعیلی و دکتر حمید شریفی برگزار شد. بین کارگاه وقت استراحتی در نظر گرفته شده بود. به نظرم این کارگاه برای شروع خوب بود و اساتید هم به‌خوبی اهداف مرور ساختارمند و متا-آنالیز را تشریح کردند. با توجه به این که کارگاه قبل از وقت در نظر گرفته شده تمام شد، برای استفاده از وقتی که فراهم شده بود، به پیشنهاد دکتر آرش شهروان، دبیر علمی سمپوزیوم، از دکتر بهنام صادقی‌راد، مدرس کارگاه Network Meta-Analysis (که بعد از ظهر همان روز برگزار می‌شد)، دعوت شد تا به سؤالات حضار جواب دهد. پیشنهاد خوبی بود و من که به‌دلیل خستگی می‌خواستم کل کارگاه بعد از ظهر را نمانم، با سخنرانی دکتر صادقی‌راد به موضوعی که می‌خواستند در کارگاه بیان کنند، بی‌اندازه علاقه‌مند شدم.

در مورد ناهار هم چندین نکته وجود داشت. از جمله این که ناهار کیفیت خوبی نداشت و ژتون آن هم گران بود (۲۶ هزار تومان برای چلو جوجه کباب). همچنین نوشابه و دلستر هم در نظر گرفته شده بود. من همیشه برایم سؤال است که با وجود این همه درسی که دندان‌پزشکان می‌خوانند و این همه توصیه به مصرف‌نکردن نوشابه و دلستر، چرا باید در همهٔ مراسم‌های‌شان از این نوشیدنی‌ها استفاده کنند؟ به نظرم بالاخره باید لااقل در این محافل به این نکات توجه شود.

کارگاه بعدی طبق انتظار خیلی خوب بود. Network Meta-Analysis یک مفهوم بسیار جدید و جذاب است. دکتر صادقی‌راد نیز به‌خوبی و با لهجهٔ شیرینی که داشتند و با شور و هیجان فراوان این موضوع را تشریح کردند و دو مقاله را نیز در این باب بررسی کردند (که در یکی از این مقالات خودشان در تهیهٔ Network Meta-Analysis نقش داشتند).

روز اول تمام شد. باران شدیدی هم شروع به باریدن کرده بود و چند ساعتی این بارندگی ادامه داشت.

روز دوم

روز دوم با سخنرانی دکتر حمیدرضا پوراسلامی در مورد دندان‌پزشکی کودکان شروع شد. پس از ایشان، دکتر علی میرزازاده سخنرانی کردند. ایشان سخنرانی را از سان‌فرانسیسکو و به‌صورت آنلاین (با نرم‌افزار Adobe Connect) انجام دادند. سخنرانی بسیار خوبی بود و تجربیات ارزشمندی در خصوص نحوهٔ نوشتن مقاله را با بقیه در میان گذاشتند. زمان استراحت فرا رسید. پس از این زمان استراحت، دکتر مونا ناصر در مورد اولویت‌بندی تحقیقات و تجربهٔ‌شان در کاکرین صحبت کردند. این سخنرانی هم بسیار خوب بود. نکتهٔ جالب در مورد این سخنرانی این بود که دکتر ناصر به‌دلیل دوری از ایران، بسیاری از کلمات را به انگلیسی ادا می‌کردند که البته رفته‌رفته تعداد این کلمات انگلیسی در گفتارشان کم‌تر شد. بعدن معلوم شد که ایشان تنها به خاطر این سمپوزیوم از انگلستان به ایران آمده بودند. پس از دکتر ناصر، دکتر بهنام صادقی‌راد در مورد Rapid Reviews, Umbrella Reviews, and Network Meta-analysis سخنرانی کردند. هر سهٔ این موضوعات بسیار جالب هستند و در آینده انتظار می‌رود که نقش زیادی را در تهیهٔ شواهد علمی ایفا کنند. پس از ایشان نیز دکتر بیتا مسگرپور در مورد کاکرین ایران صحبت کردند و کارهای انجام‌شده در این مرکز و هدف آن را برای حضار تشریح کردند. زمان ناهار فرا رسید و مشکلات ناهار روز قبل که گفته شد همچنان وجود داشت.

کارگاه بعد از ظهر قرار بود در مورد دندان‌پزشکی مبتنی بر شواهد و توسط دکتر مونا ناصر برگزار شود. با رأی‌گیری که انجام شد، قرار بر این گردید که سؤالات حضار روی تخته‌ای نوشته شود و سپس دکتر ناصر با بحث و گفت‌وگو به این سؤالات پاسخ دهند. این کارگاه با مشارکت خوب دانشجویان و اساتید برگزار شد.

روز دوم نیز این گونه به پایان رسید. برای روز دوم برنامهٔ بازدید از باغ شازده در شهر ماهان در نظر گرفته شده بود و این برنامه تا نیمه‌شب طول کشید.

روز سوم

روز سوم در دو پنل برگزار شد. در پنل اول دکتر آرش شهروان، دکتر محمدجعفر اقبال و دکتر محمدحسین نکوفر در مورد دندان‌پزشکی مبتنی بر شواهد سخنرانی کردند و هر کدام از این اساتید گوشه‌ای از این بحث را با دیدهٔ نقد بررسی کردند. این بررسی برای ایجاد دیدی فراگیر نسبت به این مسئله بسیار ضروری بود.

در پنل دوم نیز اساتید رشته‌های مختلف در مورد کاربرد دندان‌پزشکی بر پایهٔ شواهد در رشتهٔ تخصصی خودشان صحبت کردند.

در نهایت مراسم اختتامیه آغاز شد. دکتر آرش شهروان از چگونگی تصمیم برای برگزاری این مراسم و نحوهٔ آماده‌سازی‌ها صحبت کردند. ایشان شرکت در کنگرهٔ سلامت مبتنی بر شواهد در کیش را به‌عنوان آغازگر ایدهٔ برگزاری سمپوزیوم دندان‌پزشکی مبتنی بر شواهد عنوان کردند. کلیپ‌هایی نیز از نحوهٔ آماده‌سازی مرکز تحقیقات دهان و دندان دانشکدهٔ دندان‌پزشکی کرمان و فعالیت‌های آن تا کنون نمایش داده شد. در نهایت با گرفتن عکس دسته‌جمعی این سمپوزیوم تمام شد.

یک سری نکات و پیشنهاد

برگزاری این سمپوزیوم گامی رو به جلوست و به نظرم باید حتمن ادامه داشته باشد. اما نکته‌ای که وجود دارد این است که این سمپوزیوم صرفن برای دانشجویان و افرادی که در کرمان حضور داشتند تدارک دیده شده بود. به نظرم بهتر است که در سال‌های آتی این سمپوزیوم با دیدی ملی نگاه شود و امکان شرکت افرادی خارج از کرمان با همکاری و مساعدت تیم برگزارکننده فراهم شود. مثال‌هایی از این همکاری تبلیغات گسترده‌تر در سطح دانشگاه‌های کشور و در نظر گرفتن محلی برای اقامت شرکت‌کنندگان در طول چند روز برگزاری سمپوزیوم است. امیدوارم که این سمپوزیوم در سال‌های آینده بزرگ‌تر و پرقدرت‌تر به راه خود ادامه دهد.

خواندن ادامه مطالب

توجیه وسیله با هدف

اخیراً چند کانال که در زمینهٔ پزشکی طنز می‌نویسند، به نام‌های «پُست کشیک» و «کشیک اضافه» و «نورالژی‌های غیر محرمانه» شروع کرده‌اند به بازگویی زوایایی از پزشکی سنتی که البته کار خوبی است. پزشکی سنتی فعلی بر خلاف تمام مفاهیم و یافته‌های پزشکی نوین افراد به مواردی توصیه می‌کند که حقیقتاً شاخ‌دار است. در حوزهٔ دندان‌پزشکی توصیه به مالیدن عسل به دندان‌ها قبل از خواب یا استفاده از آب‌نمک به جای فلوراید ورد زبان این افراد است.

در یکی از پست‌های اخیر کانال «پُست کشیک» عکس زیر منتشر شده است.

 

ادعای ادمین کانال این است که تهدید شده است. اما عکس کمی مشکوک است. عکس زیر پروفایل ادمین کانال (یا راه ارتباطی با کانال) را نشان می‌دهد.

با کمی دقت در عکس اول می‌توان متوجه شد که فرستندهٔ آن پیام خود ادمین کانال است. چرا که اگر کس دیگری این متن را می‌فرستاد، قاعدتن می‌بایست عکس فرستنده در اسکرین‌شات معلوم می‌شد و نه عکس فرستنده. سناریوی عکس اول می‌توان این طور باشد که ادمین این کانال متن را برای کس دیگری فرستاده و بعد آن کس از این پیام اسکرین‌شات گرفته. البته سناریوی دیگری هم وجود دارد: این که پیام را ادمین برای کس دیگری فوروارد کرده و آن کس اسکرین‌شات گرفته. در این صورت ادعای ادمین درست است.

به هر جهت، من این مطلب را در کانال «ائتلاف سپید» (که برای انتخابات نظام پزشکی ایجاد شده بود، اما هنوز هم پابرجاست) عنوان کردم. به یک دقیقه نکشید که پیامم از گروه پاک شد. همین مطلب سوء ظن من به جعلی‌بودن پیام را بیش‌تر می‌کند.

خواندن ادامه مطالب

دربارهٔ کتاب ملی

مشغول نوشتن یک مطلب هستم. مطلب را تمام می‌کنم و شروع به بازخوانی و ویرایش می‌کنم. با دقت همهٔ خطوط را می‌خوانم و تمام می‌شود. با خوشحالی متن بی‌نقصی را که نوشته‌ام به صورت PDF ذخیره می‌کنم. فایل PDF را که باز می‌کنم، در همان نگاه اول چند اشتباه فاحش و عجیب و غریب می‌بینم و به سرعت آن‌ها را هم اصلاح می‌کنم. خدا را شکر می‌کنم که فایل PDF را هم نگاه کردم و همین طوری آن را روی اینترنت نگذاشتم.

بحث کتاب ملی از دو سال قبل شروع شد. آن موقع هنوز کتاب ملی برخی از دروس منتشر نشده بود، اما تصمیم بر این بود که این مجموعه کتاب بعضاً منتشر شده منبع آزمون دستیاری دندانپزشکی باشد. تصمیمی که عجولانه‌بودنش برای هر کسی مسلم است. به دلیل منتشرنشدن این کتاب‌ها، منبع آزمون دستیاری سال ۹۵ مثل سال‌های قبل شد و قرار شد که منبع آزمون سال ۹۶ این کتاب‌ها باشند. این تصمیم قطعی به نظر می‌رسید، برای همین دانشجوها شروع به خواندن کتاب ملی کردند و مؤسسات آموزشی هم بر اساس کتاب ملی درس می‌دادند؛ کتاب ملی‌ای که هنوزم هم دو جلدش منتشر نشده بود. در این بین باز هم بحث کتاب ملی بین دانشجویان و مسئولین داغ بود و نشریهٔ نگین دندانپزشکی هم دو شماره به این موضوع پرداخت؛ موضوعی که اهمیت بسیار زیادی دارد و با فارغ‌التحصیلی تعداد زیاد دانشجویانی که از سال ۹۰ به بعد به دانشگاه راه پیدا کردند، اهمیتش بسیار بیش‌تر می‌شود.

استدلال موافقان کتاب ملی تقریباً منطقی به نظر می‌رسد: یک کتاب جامع و کامل با تأکید بر خصوصیات جامعهٔ ایرانی منتشر شود تا دانشجویان (به گفتهٔ این موافقان) بی‌سواد فارغ‌التحصیل نشوند. این استدلال را از دو جنبه می‌توان بررسی کرد: ۱- هنوز مقالات چنان زیادی در مورد خصوصیات دهانی جامعهٔ ایران چاپ نشده‌اند که بتوان بر اساس این مقالات کتاب منتشر کرد و کتاب ملی هم بسیار شبیه به کتاب مرجع، ولی با ادبیاتی متفاوت، خواهد بود. ۲- بی‌سوادی فارغ‌التحصیلان بیش‌تر از این‌که معلول عدم وجود کتاب جامع باشد، به دلیل نحوهٔ تدریس و ارزیابی است. این نحوهٔ تدریس با تحول کوریکولوم در حال تغییر است؛ تغییری که نه برای دانشجویان و نه برای اعضای هیئت علمی دلنشین نبوده و مشکلات آن از جمله ناهماهنگی در اجرای آن در برترین دانشکدهٔ دندانپزشکی کشور هم مشهود است. عجیب، اما واقعی است.

با پیش‌زمینه‌ای که از خواندن کتاب‌های درسی فارسی، از جمله کتاب‌های درسی دوران دبیرستان، دارم، در مواجهه با کتاب ملی همیشه با احتیاط برخورد کرده‌ام. کتاب‌های فارسی شاید به دلایلی مانند سهل‌انگاری ویراستار یا تایپیست و یا حذف بعضی از مراحل پیش از چاپ، اکثراً اشکالاتی داشته‌اند؛ در حالی که کتاب‌های انگلیسی (به اصطلاح تکست) با وجود حجم زیاد و به‌روزآوری مداوم و اضافه‌شدن برخی بخش‌ها، اشکال چندانی نداشته یا عاری از اشتباه بوده‌اند. در مورد کتاب ملی با یکی از ویراستاران آن در حال صحبت بودم و ایشان مرا از برخی نکات این کتاب‌ها آگاه کردند و جز به وحشتم نفزود. نکتهٔ دیگر در مورد کتاب‌های درسی، به‌روزکردن آن کتاب‌هاست. کتاب‌های ملی باید آخرین یافته‌های تثبیت‌شده را دربرداشته باشند، برای همین باید به صورت مداوم به‌روز شوند و دیگر ننویسند که یافته‌های محکمی از مؤثربودن استفاده از نخ دندان وجود دارد و یا بر آموزش فردی بیماران تأکید فراوانی بشود.

متن بالا را دوباره می‌خوانم و اشکالات را حذف می‌کنم و با خوشحالی از فایل خروجی PDF می‌گیرم. اما باز هم در همان نگاه اول اشکالات زیادی در آن می‌بینم. اشکالات را برطرف می‌کنم و بعد به این فکر می‌کنم که ای کاش نویسندگان کتاب ملی یک بار قبل از چاپ کتاب، PDF آن را مطالعه کنند.

خواندن ادامه مطالب

یک- زیبایی دو-بقیهٔ موارد

​عکس در یک مطب دندان‌پزشکی است که خانم دندان‌پزشک و بیمارشان رو به دوربین لبخند می‌زنند. بیمار یک فرد مشهور است و دندان‌پزشک نیز با توجه به تعداد دنبال‌کننده‌های زیاد در اینستاگرام (۲۱۲ هزار نفر)، از لحاظ شهرت دست کمی از بیمار ندارد. خانم دندان‌پزشک ظاهراً علاقه‌ی زیادی به گرفتن عکس با افراد مشهور دارند. البته افراد مشهور زیادی نیز به مطب ایشان مراجعه کرده‌اند؛ از بازیکنان فوتبال گرفته تا بازیگران و مجری‌های تلویزیونی و حتا رونالدوی ایرانی! همه‌ی این عکس‌ها با وجود تمام تفاوت‌ها یک ویژگی مشترک دارند: دندان‌پزشک و بیمار با لبخند هالیوودی رو به دوربین لبخند می‌زنند. انگار که تمام مشکلات دنیا در مطب دندان‌پزشکی حل می‌شود و آن مطب بهترین مکان دنیاست.

با کمی دقت در عکس با سلبریتی‌ها می‌توان نکاتی را دریافت. از جمله این که کنترل عفونت فدای زیبایی ظاهری شده است. در تمام عکس‌ها موهای دندان‌پزشک روی شانه‌اش ریخته‌اند. کنترل عفونت ربطی به حجاب ندارد؛ یعنی می‌توان بی‌حجاب بود، اما کنترل عفونت را رعایت کرد. همان‌طور که خارجی‌ها موهای‌شان را از پشت می‌بندند تا هنگام کار مزاحم‌شان نشوند و کنترل عفونت در حد خوبی رعایت شود. مسئله‌ای که در عکس‌های این دندان‌پزشک به‌ندرت دیده می‌شود.

در لابه‌لای عکس افراد مشهور، خانم دندان‌پزشک عکس کارهای‌شان را هم گذاشته‌اند. همه‌ی کارها یا ونیر (لامینت) هستند و یا بلیچینگ (سفیدکردن دندان با استفاده از مواد شیمیایی) و از همان قاعده‌ی لبخند هالیوودی پیروی می‌کنند. در بعضی از موارد دندان‌ها تا حدی مشکلات عملکردی دارند. اما در اکثر موارد صرفاً کار زیبایی انجام شده است. برای مثال در عکسی که در پروفایل وجود دارد، دندان بدون هیچ گونه مشکل خاصی و تنها به دلیل کاملاً سفید رنگ نبودن ونیر شده است. در برخی موارد نیز مسائل مربوط به لثه‌ی دندان رعایت نشده و کاری غیر اصولی انجام شده است؛ کاری که می‌تواند در آینده موجب تحلیل لثه و لقی دندان شود. در برخی موارد کاری که تنها با ارتودنسی باید انجام شود، با ونیر درمان یا در حقیقت استتار شده است. این کار های غیر اصولی زیان بسیار زیادی می‌تواند داشته باشد، اما انگار که در این مطب تنها یک چیز اهمیت دارد: زیبایی.

اما چرا باید با دندان‌پزشکی زیبایی و در بعد کلی‌تر پزشکی زیبایی مخالفت کرد؟ مگر همه‌ی انسان‌ها مختار نیستند هر کاری که می‌خواهند بکنند؟ این اختیار شاید در هر کاری امکان‌پذیر باشد، اما در سلامت امکان‌پذیر نیست. سلامت ویژگی‌هایی دارد که موجب می‌شود مفهوم بازار آزاد و به اصطلاح لیبرالیسم در آن معنی نداشته باشد. سلامت مقوله‌ای است که به همه مربوط است. این که یک نفر در جامعه سل بگیرد، به همه مربوط است و فقط خودش درگیر نیست. این مورد را درباره‌ی درمان‌های زیبایی هم می‌توان گفت. در صورتی که این درمان‌ها در سطح جامعه زیاد شوند، سلامت افراد قربانی مقوله‌ی غیر علمی زیبایی می‌شود. زیبایی هیچ تعریف ثابتی ندارد و در جوامع مختلف متفاوت معنی می‌شود. چند سال قبل محققین به این نتیجه رسیدند که درمان‌های ارتودنسی زیبایی در درازمدت تأثیر مثبتی بر اعتماد به نفس، رضایت از زندگی و کیفیت زندگی نداشته‌اند. انتهای این سونامی زیبایی انجام درمان زیبایی بدون دلیل و به هر قیمتی توسط همه‌ی افراد جامعه است، چرا که هیچ کس دوست ندارد به‌علت انجام‌ندادن درمان زیبایی فقیر شناخته شود.

خواندن ادامه مطالب

بهداشت دهان و دندان در آموزشگاه‌ها (سال ۱۳۲۶)

این یادداشت هفتاد سال پیش توسط دکتر محمود سیاسی استاد دانشگاه تهران نوشته است و تجربه دو کشور اروپایی در مقابله با بیماری‌های دهان را مرور می‌کند. نویسنده با کنجکاوی به دنبال آموختن از تجربهٔ دیگران برای پیشگیری از بیماری‌های دهان است. این یادداشت نشان می‌دهد هفتاد سال پیش جامعهٔ دندان‌پزشکی ایران چه تصوری از سلامت دهان داشته‌اند.

 

بهداشت دهان و دندان در آموزشگاه‌ها

بهداشت‌ دهان‌ و دندان‌ در موقع تحصیل حائز کمال اهمیت است، زیرا این دوره‌ مصادف با افتادن دندان‌های شیری‌ و بیرون آمدن دندان‌های دائمی است.

معمولاً در کشور‌های‌ مترقی بخش‌های‌ مخصوصی جهت‌ معاینه‌ دهان و دندان و درمان‌ پوسیدگی دندان و بیماری‌های لثه در آموزشگاه‌ها موجود است که در این‌جا شرح دو سه کشور را به‌نظر خوانندگان محترم رسانیده، چند دستور بهداشتی برای محافظت دهان و دندان‌ در‌ مقابل بیماری‌ها می‌نگاریم.

در کشور فرانسه به بهداشت دهان و دندان در آموزشگاه‌ها اهمیت بسیار قایلند، چنان‌که در ۲۳ مارس ۱۹۰۸بخشنامه‌ای‌ به‌تمام آموزشگاه‌های آن کشور فرستاده‌ شد که نکات مهم آن‌ بدین قرار‌ بود.

پوسیدگی دندان (کرم‌خوردگی دندان) مرضی است که تاکنون بیش از بیماری‌‌‌های دیگر به نوع بشر آسیب زده است، خرابی دندان و پوسیدگی آن مانع از پیشرفت تحصیل‌ و کار منظم دانش‌آموزان‌ می‌شود‌. کودکی که دندان معیوب و فاسد دارد، هنگام جویدن غذا دچار رنج و زحمت شده، ضعیف و لاغر می‌گردد و این رنجوری در روحیهٔ او تأثیر به‌سزایی می‌بخشد، کار‌های روزانه او معوق‌ مانده،‌ وقتش تلف می‌شود و ممکن است وقف‌های در نمو طفل‌ حاصل گردد، قفس سینهٔ او نیز رشد کافی نکرده و راه بزرگی برای بیماری سل باز می‌نماید. طفلی‌ که دندان معیوب‌ دارد‌ دهانش‌ بدبو و متعفن بوده و ممکن است‌ به‌ اختلالات‌ و بیماری‌های معده‌ و روده و دل و بند‌ها و ریه و چشم و غیره دچار گردد، بنابراین رعایت بهداشت دهان و دندان‌ از کودکی و مخصوصاً از موقعی که طفل‌ به آموزشگاه‌ می‌رود‌ باید شروع شود و لااقل دو بار در سال‌ دندان‌ها‌ تحت معاینه دقیق قرار گیرند. روی هم رفته می‌توان گفت که در کشور فرانسه‌ دانش‌آموزان در درمانگاه‌های مخصوص و یا در مدرسه‌‌های‌ دندان‌پزشکی‌ درمان‌ می‌شوند. در فرانسه تابلو‌های مخصوصی برای تعیین دندان‌های سالم و بیمار‌ وجود دارد که در آن‌ها شکل‌ قوس دندانی بالا و پایین اعم از دندان‌های شیری و دائمی رسم شده است‌ و در‌ زیر‌ آن تابلو‌ها خصوصیات دندان‌های بیمار و درمان آن ذکر می‌شود و با‌ علائم‌ مخصوصی درجات پوسیدگی‌ و بیماری‌های دیگر دندان را مشخص می‌کنند.

در سوییس به‌طور متوسط هر دانشجو سه‌ دندان‌ پوسیده‌ (کرم‌خورده) دارد، به این مناسبت‌ درمانگاه‌های مخصوصی برای دانش‌آموزان و دانشجویان دایر شده و تابلو‌ها و فیش‌‌های‌ ویژه‌ای‌ برای‌ درمان ترتیب داده‌اند، ولی بیش‌تر به‌وسیلهٔ سخنرانی‌ها و تابلو‌های مخصوص و نمایش فیلم‌‌های سینمایی دانش‌آموزان را‌ به وضعیت‌ دهان‌ و دندان و رعایت بهداشت آن‌ آشنا می‌کنند.

بخش دندان‌پزشکی بهداری آموزشگاه‌های تهران که مدتی ادارهٔ آن‌ به‌عهدهٔ این‌جانب بود، دارای چند دندان‌پزشک بود که عد‌ه‌ای دانش‌آموزان را در‌ آموزشگاه‌ها‌ معاینه‌ می‌کردند و به بهداری آموزشگاه‌ها می‌فرستادند تا عدهٔ دیگر آن‌ها را تحت درمان قرار دهند.‌ درمانگاه‌های‌ دانشکدهٔ دندان‌پزشکی هم همواره با بنگاه فوق‌الذکر همکاری کرده و دانشجویان و دانش‌آموزان را‌ به‌رایگان‌ تحت‌ درمان قرار می‌داد.

طرز محافظت دهان و دندان

برای جلوگیری از حدوث پوسیدگی دندان (کرم‌خوردگی دندان‌) و بیماری‌های‌ گوشت دندان البته لازم است به کودکان و جوانان تعلیماتی داده شود، لیکن‌ به‌عقیدهٔ این‌جانب‌ لازم‌تر از تعلیم اطفال تعلیم والدین و ایراد سخنرانی‌ها برای آموزگاران است تا کودکان‌ را به عوارض‌ و اختلالات‌ دندانی‌ آشنا کنند.

پدر و مادر باید کودکان را مخصوصاً از شش سالگی به‌بعد‌ وادار‌ کنند به این که دندان‌های‌ خود را با مسواک و داروی دندان بشویند و مخصوصاً سالی دو بار به دندان‌پزشک‌ رجوع‌ کنند تا دندان‌های شیری را از دائمی تمیز دهد. چون بیرون‌آمدن‌ نخستین‌ دندان‌های آسیای‌ بزرگ در سن شش سالگی‌ است‌ و بدون‌ درد نمو می‌کند. به این مناسبت توجه والدین را‌ جلب‌ نمی‌کند و در نتیجه آنرا جزء دندان‌های شیری می‌پندارند و ممکن است بدون جهت آن را‌ به در‌ آورند و کودک خود را برای‌ همیشه‌ از آن‌ دندان‌ محروم‌ کنند. مکرر برای این‌جانب اتفاق‌ افتاده‌ که‌ مادری کودک خود را به مطب آورده و اظهار نموده که دندان بچه‌ام کرم‌ خورده‌، آن را بکشید تا از زیر آن‌ دندان در بیاورد. پس‌ از‌ معاینهٔ دقیق مشاهده نموده‌ام که‌ دندان‌ شیری نیست، بلکه دندان دائمی است که کاملاً پوسیده و فاسد شده است و مادر‌ به خیال‌ این که‌ دندان شیری است، در‌ معالجهٔ‌ آن‌ غفلت نموده است‌. بسیاری‌ از مردم درمان یک‌ دندان‌ پوسیده‌ (کرم‌خورده) را در کشیدن آن می‌دانند و متوجه نیستند که دندانی که کشیده شود،‌ یکی از‌ اعضای بدن و سرمایهٔ حیاتی آن‌ها از‌ بین‌ می‌رود.

پوسیدگی دندان (کرم‌خوردگی دندان) قبل از سه سالگی نادر است، ولی از آن سن تا ۱۲ سالگی برعکس بسیار شایع و فراوان می‌باشد و به‌سرعت نمو می‌کند، ولی در نزد اشخاص بالغ از شدت آن به تدریج کاسته می‌شود و در دوران پیری تقریباً پوسیدگی دندان وجود ندارد.

از مقدمات بالا معلوم شد که پدر و مادر باید نسبت به بهداشت دهان و دندان کودکان توجه خاصی مبذول دارند و مخصوصاً اگر از طرف اولیای امور سالی چند بار سخنرانی‌های علمی در باب بهداشت دهان و دندان برای آموزگاران ترتیب داده شود، مفید خواهد بود، چه وظیفهٔ آموزگاران است که به دانش‌آموزان نکات اصلی بهداشت را بیاموزند. به‌علاوه لازم است سالی دوبار در آموزشگاه‌ها به معاینهٔ دهان و دندان بپردازند، چه بسیاری از علمای بزرگ را عقیده بر آن است که جلوگیری اکثر بیماری‌ها به‌وسیلهٔ رعایت بهداشت دهان و دندان میسر خواهد بود.

طرز جلوگیری از حدوث پیوره و پوسیدگی

اینک برای پیش‌گیری پوسیدگی دندان (کرم‌خوردگی دندان) و جلوگیری از حدوث پیوره و رعایت بهداشت دهان و دندان دستوری چند در زیر می‌نگارم تا آموزگاران و دانشجویان و دانش‌آموزان آن را به کار بندند تا از پوسیدگی دندان و پیوره تاحدی در امان باشند.

۱- از خوردن قند زیاد و اقسام شیرینی به حد افراط تا ممکن است باید خـودداری کرد، زیرا قند در مجاورت بعضی میکرب‌های دهان اسید تولید کرده باعث پوسیدگی دندان می‌گردد.

۲- از آشامیدن و خوردن مشروبات الکلی و ترش و غذا‌های سخت و ترش و میوه‌های نرسیده باید حتی‌المقدور صرف نظر کرد، چون بعضی میکرب‌ها روی این مواد اثر کرده و مینای دندان را خراب و راهی برای پوسیدگی ایجاد می‌کند.

۳- در خوردن و آشامیدن اغذیه و مشروبات بسیار سرد بلافاصله پس از صرف چیز خیلی گرم و بالعکس باید خودداری کرد، چون تجربه نشان می‌دهد که دندان در مقابل این تغییر ناگهانی حرارت مقاومت ندارد.

۴- از شکستن چیز‌های سخت مانند فندق و گردو و پسته و بادام و بریدن نخ و اشیای فلزی با دندان باید اجتناب نمود، زیرا مینای دندان شکسته و در نتیجه پوسیدگی تولید می‌نماید.

۵- در بین غذا حتی‌المقدور از آشامیدن آب و مشروب باید خودداری کرد تا غذا فقط با آب دهان ممزوج شده و دندان‌ها ورزش لازمه را بنمایند و بدین طریق عمل هضم به‌خوبی انجام گیرد.

۶- پس از هر غذا باید حتی‌المقدور دندان‌ها و لثه را با مسواک و دوای دندان شست‌وشو نمود. اهمیت شست‌وشو قبل از خواب بیش از شست‌وشوی صبح است، زیرا در موقع خواب زبان در حال استراحت است و عمل طبیعی خود را انجام نمی‌دهد و در نتیجه بزاق کم‌تر تولید شده و ذرات غذا وسیله‌ای برای ارتزاق میکرب‌های دهان می‌گردند. در این صورت شست‌وشوی صبح رفع عیب و خطر را نخواهد کرد و از نشو و نمای میکرب‌های دندان جلوگیرى نخواهد نمود.

۷- خوردن سبزی و گوشت تا اندازه‌ای لازم است، ولی نباید در این باب زیاده‌روی کرد. به‌علاوه از خوردن اغذیهٔ مانده، کنسرو و چاشنی زیاد باید اجتناب نمود. خوردن مرکبات و آب‌میوه خوب است و برای تسهیل کار کلیه باید سه چهار ساعت بعد از غذا یک تا دو فنجان چای کم‌رنگ صرف نمود. گاهگاه با استعمال آب‌هایی که کمی جوش شیرین دارد و همچنین خوردن مسهل باید تعادل جهاز هاضمه را حفظ کرد و همچنین ورزش در هوای آزاد تا اندازه‌ای که باعث خستگی نشود، بسیار مفید خواهد بود. رعایت دستور اخیر مخصوصاً برای جلوگیری از حدوث پیوره بسیار مفید است.

۸- به‌محض اینکه مختصر پوسیدگی و حفره‌ای، یا سیاهی و جرمی در دندان‌ها و یا چرک و خونی در گوشت دندان مشاهده شد، فوراً به دندان‌پزشک باید مراجعه شود.

در خاتمه لازم است این نکته نیز یادآوری شود که هر دانشجو و دانش‌آموزی که علاقه‌مند به سلامتی دهان و دندان خود می‌باشد، باید در سال دست کم دوبار دندان‌های خود را به پزشک یا جراح دندان‌ساز خانوادگی و یا به پزشک دندان بهداری آموزشگاه‌ها نشان دهد تا چنان‌چه عیب و نقصی مشاهده می‌نماید، فوراً به رفع آن بپردازد.

با این روش شخص می‌تواند از بسیاری از بیماری‌ها پیشگیری نماید، زیرا دهان و دندان سالم آینهٔ صحت نما و کلید سلامتی بدن می‌باشند.

مجلهٔ آموزش و پرورش (تعلیم و تربیت)، سال بیست و دوم، اردیبهشت ۱۳۲۶ – شمارهٔ ۲

به قلم‌ آقای دکتر محمود سیاسی

استاد دانشگاه تهران

خواندن ادامه مطالب

راه‌

ایدهٔ اولیه از دکتر وحید رواقی بود. آشنایی ما با ایشان از یک کلاس درس سلامت دهان و دندان‌پزشکی اجتماعی شروع شد. ایشان در آن کلاس از دیدگاه جدیدتری به قضایا نگاه می‌کردند که این برای ما خیلی جالب بود. بعدها که ارتباط بیش‌تر شد و ایشان ما را از جدیدترین مسائل حوزهٔ دندان‌پزشکی اجتماعی آگاه می‌کردند، به ما پیشنهاد ترجمهٔ یک راهنمای آموزش بهداشت/سلامت دهان و دندان را دادند. این راهنما به دانشجویان دندان‌پزشکی در بریتانیا تدریس می‌شود و کاملاً بر پایهٔ آخرین شواهد موجود است. ابتدا قرار بود این به‌صورت یک ربات تلگرام باشد (از آن‌جایی که آن موقع، یعنی اسفند ۱۳۹۴، ساخت بات‌های تلگرام بسیار کار متداولی بود). تلاش‌هایی انجام شد، ولی به نتیجه نرسید؛ چرا که دانش کافی برای ساخت ربات تلگرام نداشتیم. در نهایت تصمیم گرفتیم که با ساخت یک سایت این کار را انجام دهیم. به دلیل یک سری کارهای دیگر موضوع ترجمه تا حد زیادی به فراموشی سپرده شد و به‌جز سه بخش بقیهٔ بخش‌ها ترجمه نشد. تا این که پس از یک سال و با برنامه‌ریزی فشرده توانستیم ترجمه را به پایان برسانیم.

همان‌طور که می‌بینید، بخشی از سایت به ترجمهٔ آن راهنما اختصاص دارد. به عقیدهٔ ما تکیهٔ صرف بر یک راهنما (هر چند که خوب و نسبتاً کامل باشد) شاید کار درستی نباشد. از آن‌جایی که این راهنما هر چند سال یک بار به‌روز می‌شود و برای اطلاع از آخرین یافته‌ها ناگزیریم به سوی منابع دیگر و مقالات جدیدتر برویم. همچنین این کتاب بی‌نقص نیست و به احتمال زیاد کاستی‌هایی خواهد داشت که در نسخه‌های آیندهٔ آن برطرف خواهد شد. برای همین قسمت‌های دیگری مثل مقالات Cochrane و ویدیوهای TED را قرار دادیم که معمولاً جدیدترین یافته‌ها در آن‌ها وجود دارد.

مسلماً هم سایت و هم ترجمهٔ کتاب بدون نقص نیستند. ما انگیزه داریم که با تذکرات و راهنمایی‌های شما این نقص‌ها را پوشش دهیم. ما بسیار متمایلیم که از نظرات شما بهره‌مند شویم و در صورتی که برای ما مقاله‌ای بفرستید، آن را در سایت دهان (در بخش مقالات تحلیلی فارسی) یا همین وبلاگ منعکس کنیم. شما می‌توانید برای ما ترجمهٔ مقالات دندان‌پزشکی Cochrane یا سخنرانی‌های پزشکی اجتماعی TED را بفرستید و ما هم با اسم خودتان آن را این‌جا قرار خواهیم داد. به‌صورت خلاصه از هر کمکی که از طرف جامعهٔ دندان‌پزشکی یا سایر افراد به ما برسد، به‌شدت استقبال می‌کنیم. هدف این سایت رساندن دقیق‌ترین و علمی‌ترین پیام‌های سلامت به دست تمام ایرانیان است.

برای ارتباط با ما می‌توانید فرم «تماس با ما» را پر کنید یا با ایمیل زیر در ارتباط باشید:

ahmad.pub [AT] gmail [DOT] com

تا یادمان نرفته بگوییم که تمام مطالب این سایت به‌جز جایی که ذکر شده باشد، با مجوز CC BY-SA 4.0 منتشر می‌شود. طراحی لوگوی سایت هم از هم‌کلاسی عزیزمان، سروش صدر، است.

 

احمد صوفی محمودی

حسین محمدرحیمی

دانشجویان دندان‌پزشکی شهید بهشتی

و اعضای کادر مدیریت دفتر استعدادهای درخشان دانشکده

خواندن ادامه مطالب